Glaukoma dhe katarakta – shenjat dhe parandalimi

Gjëja më e rëndësishme:

• Glaukoma dhe katarakta – dallimet kryesore
• Diagnostika dhe trajtimi i të dy kushteve
• Këshilla praktike për shëndetin e syve dhe parandalimin

Shikim i paqartë, lodhje e syve, vështirësi në lexim – shumë prej nesh i pranojnë këto simptoma si pjesë normale e lodhjes ose plakjes. Por ndonjëherë këto sinjale mund të jenë shenja të hershme të kushteve më serioze të syve që kërkojnë vëmendje dhe trajtim të menjëhershëm.

Glaukoma dhe katarakta janë ndër sëmundjet më të zakonshme të syrit, që prekin miliona njerëz në mbarë botën. Të dyja kushtet janë të ndryshme në natyrë dhe trajtohen ndryshe, por të dyja mund të ndikojnë ndjeshëm në cilësinë e jetës nëse nuk zbulohen herët.

Çfarë janë glaukoma dhe katarakta?

Për të kujdesur siç duhet për sytë tanë, duhet të kuptojmë saktësisht me çfarë kemi të bëjmë. Glaukoma dhe katarakta janë dy sëmundje krejtësisht të ndryshme që prekin pjesë të ndryshme të syrit dhe kanë mekanizma të ndryshëm zhvillimi.

Glaukoma është një grup sëmundjesh të syrit ku qelizat nervore të nervit optik, struktura që transmeton informacionin vizual nga syri në tru, dëmtohen. Në shumicën e rasteve, ky dëmtim lidhet me rritjen e presionit intraokular.

Vlerat normale të presionit intraokular varen midis 10 dhe 21 mmHg (milimetra të merkurit). Kur presioni tejkalon 21 mmHg, rreziku i zhvillimit të glaukomës rritet ndjeshëm. Ajo që e bën këtë sëmundje të rrezikshme është se procesi degjenerativ zakonisht është pa dhimbje dhe kalon pa u vënë re në fazat e hershme. Shpesh, njerëzit nuk ndjejnë asgjë alarmuese derisa të kenë humbur një pjesë të konsiderueshme të shikimit – prandaj glaukoma njihet edhe si ‘vjedhësi i heshtur i shikimit‘.

Tek katarakta, mekanizmi është krejtësisht i ndryshëm. Në këtë gjendje, lenteja natyrale e syrit, e cila normalisht është kristal e pastër, gradualisht bëhet e mjegullt dhe humb transparencën e saj. Lenteja ndodhet menjëherë pas bebëzës dhe është përgjegjëse për përqendrimin e dritës në retinë – shtresën e ndjeshme ndaj dritës në pjesën e pasme të syrit. Kur lenteja bëhet e turbullt, drita nuk mund të kalojë normalisht nëpër të, duke çuar në një zbehje graduale të shikimit.

Katarakti është një nga shkaqet kryesore të verbërisë tek njerëzit mbi moshën 50 vjeç në mbarë botën. Ndërsa plakemi, proteinat në lentë fillojnë të shpërbëhen dhe formojnë zona të paqarta. Ky proces është gradual dhe zakonisht fillon pas moshës 60 vjeç, megjithatë mund të ndodhë më herët tek njerëzit me disa faktorë rreziku.

Dallimi kryesor midis këtyre dy sëmundjeve është se glaukoma prek qelizat nervore, dhe ky dëmtim është i pakthyeshëm – sapo të humbasë shikimi, ai nuk mund të rikthehet. Në rastin e kataraktës, megjithatë, dëmtimi është në lentë, e cila mund të zëvendësohet me ndërhyrje kirurgjikale, duke rikthyer plotësisht shikimin.

Simptomat dhe ndryshimet kryesore

Njohja e simptomave të glaukomës dhe kataraktës është thelbësore për një diagnozë në kohë. Edhe pse të dyja çojnë në shikim të paqartë, mënyra se si manifestohen është e ndryshme.

Simptomat e glaukomës varen nga lloji i sëmundjes. Në formën më të zakonshme, glaukomën me kënd të hapur, simptomat zhvillohen shumë gradualisht:

• Humbje graduale e shikimit periferik – pacientët së pari humbin aftësinë për të parë qartë anash, ndërsa shikimi qendror mbetet i paprekur. Ky proces mund të vazhdojë për vite pa u vënë re nga personi.

• Shikim pak i mjegullt – veçanërisht në dritë të ulët ose në fund të ditës.

Tek glaukoma akute me mbyllje këndi, e cila është më e rrallë por shumë më e rrezikshme, simptomat janë dramatike dhe kërkojnë kujdes mjekësor urgjent:

• Dhimbje e fortë në sy dhe në kokë
• Shikim i papritur i mjegullt
• Kuqërremtësi e syve
• Mëngjes dhe të vjella
• Shikimi i rretheve rreth dritave

Simptomat e kataraktës zhvillohen gradualisht dhe janë më të lehta për t’u vënë re:

• Zbehje progresive e shikimit – pacientët e përshkruajnë ndjesinë si të shikojnë përmes një dritareje të ndotur ose të ngrirë. Kjo mjegulltësi është e vazhdueshme dhe nuk largohet me pushim.
• Ndjeshmëri e shtuar ndaj dritës – drita e fortë e diellit ose dritat e makinave natën shkaktojnë parehatësi dhe verbim.
• Vështirësi në të parë natën – drejtimi i makinës natën bëhet veçanërisht i vështirë.
• Ndryshim në perceptimin e ngjyrave – ngjyrat duken të zbehta ose të verdha.Ndryshime të shpeshta në recetën e syzeve – nëse vëreni se syzet tuaja nuk ofrojnë më vizion të qartë dhe shpesh keni nevojë të ndryshoni recetën, kjo mund të jetë një shenjë e zhvillimit të kataraktës.

Dallimet kryesore midis dy kushteve

Duke krahasuar glaukomën dhe kataraktën, vërejmë dallime të rëndësishme në mënyrën se si ato ndikojnë në shikim. Tek glaukoma, shikimi i mjegullt është gradual dhe fillon nga periferia – personi humb aftësinë për të parë qartë anash, ndërsa shikimi qendror mbetet relativisht i pandryshuar në fillim. Tek katarakta, mjegulla është e vazhdueshme dhe ndikon në mënyrë të njëtrajtshme në të gjithë fushën e shikimit – gjithçka duket e mjegullt, qoftë që po shikoni drejt përpara apo anash.

Dhimbja dhe tensioni janë gjithashtu veçori dalluese të rëndësishme. Tek glaukoma akute, pacientët përjetojnë dhimbje të fortë të syrit, dhimbje koke dhe madje edhe nauze. Tek katarakta, megjithatë, nuk ka dhimbje – procesi është krejtësisht pa dhimbje, edhe pse është i pakëndshëm për shkak të përkeqësimit të shikimit.

Shikimi periferik zakonisht preket në glaukomë – kjo është një nga shenjat e para dhe më tipike të sëmundjes. Tek katarakta, problemi është një mjegullim i përgjithshëm i të gjithë imazhit vizual. Shikimi nate është i dëmtuar në të dyja rastet, por në mënyra të ndryshme – te glaukoma ai dobësohet, ndërsa te katarakta mund të bëhet jashtëzakonisht i vështirë, deri në atë pikë sa vozitja natën bëhet e pamundur.

Diagnostika dhe trajtimi i glaukomës dhe kataraktave

Diagnostika e hershme është thelbësore për ruajtjen e shikimit në të dyja rastet. Ndërsa katarakta mund të shërohet plotësisht me kirurgji, qëllimi te glaukoma është të ngadalësohet përparimi i saj dhe të parandalohet humbja e mëtejshme e shikimit.

Diagnostika

Një ekzaminim nga një okulist përfshin matjen e presionit intraokular, kontrollin e fushës vizive dhe një ekzaminim të detajuar të nervit optik në rastin e glaukomës. Në rastin e kataraktës, vlerësohet shkalla e opacitetit të lenteve. Teknologjia moderne lejon zbulimin jashtëzakonisht të hershëm të problemeve, madje edhe para se ato të ndikojnë seriozisht në shikim.

Trajtimi

Trajtimi synon të ulë presionin intraokular dhe të ngadalësojë përparimin e dëmtimit të nervit optik. Në fazat e hershme, përdoren pika për sytë çdo ditë. Nëse medikamenti nuk është mjaft efektiv, përdoret trajtim me lazer ose kirurgji për të kontrolluar presionin.

Katarakti nuk mund të trajtohet me medikamente – trajtimi i vetëm efektiv është operacioni. Operacioni modern zgjat rreth 20-30 minuta nën anestezi lokale, gjatë së cilës lenteja e mjegullt hiqet dhe zëvendësohet me një lente artificiale. Shumica e pacientëve kthehen në shtëpi të njëjtën ditë, dhe shikimi i tyre fillon të përmirësohet që ditën tjetër.

Neovista Next si trajtim plotësues

Përveç qasjeve mjekësore, mbështetja për shëndetin e përgjithshëm të syrit gjithashtu luan një rol të rëndësishëm. Neovista Next është një produkt që mbështet shikimin ditën dhe natën dhe ofron mbrojtje antioksiduese për sytë – ka një efekt pozitiv kundër përparimit të sëmundjeve kronike të syrit si retinopatia diabetike, katarakta, glaukoma dhe degjenerimi makular i lidhur me moshën. Formula nuk zëvendëson trajtimin mjekësor, por mund të jetë një pjesë e vlefshme e kujdesit të përgjithshëm për sytë.

Parandalimi dhe Kujdesi për Sytë

Edhe pse nuk mund të parandalojmë plotësisht zhvillimin e glaukomës dhe kataraktave, ka shumë gjëra që mund të bëjmë për të reduktuar rrezikun dhe ngadalësuar përparimin e këtyre sëmundjeve:

Kontrolle të rregullta dhe monitorim i sëmundjeve sistemike

Organizatat oftalmologjike rekomandojnë një ekzaminim bazë në moshën 40 vjeç, edhe nëse nuk ka simptoma. Pastaj kryhen teste të rregullta parandaluese të syrit – më shpesh me kalimin e moshës dhe në praninë e faktorëve të rrezikut (p.sh. histori familjare e glaukomës, diabetit, presionit të lartë të gjakut). (1) Për njerëzit mbi 60 vjeç, ekzaminimet zakonisht kryhen çdo 1-2 vjet. Zbulimi i hershëm është veçanërisht i rëndësishëm në rastin e glaukomës, ku ndërhyrja në kohë mund të ruajë shikimin.

Presioni i gjakut dhe sheqeri në gjak janë të lidhur drejtpërdrejt me shëndetin e syrit. Hipertensioni (presioni i lartë i gjakut) mund të ndikojë negativisht në qarkullimin e gjakut në nervin optik, ndërsa diabeti i pakontrolluar është një faktor rreziku si për katarakta ashtu edhe për glaukomë. Mbajtja e këtyre treguesve brenda kufijve normalë është një masë parandaluese thelbësore.

Dieta dhe lëndët ushqyese

Një dietë e balancuar luan një rol të rëndësishëm në ruajtjen e shëndetit të syrit. Disa lëndë ushqyese janë veçanërisht të vlefshme:

• Luteina dhe zeaksantina – karotenoide që depozitohen në retinë dhe veprojnë si filtra natyralë, duke bllokuar dritën e dëmshme blu. Ato gjenden në sasi më të mëdha në spinaq, lakër jeshile, brokoli, misër dhe vezë.
• Vitamina A – thelbësore për funksionin normal të korneas dhe shikimin nate. Ajo gjendet në karrota, patate të ëmbla, mëlçi dhe vezë.
• Vitamina C dhe Vitamina E – antioksidantë që mbrojnë qelizat e syrit nga stresi oksidativ dhe reduktojnë rrezikun e kataraktës. Ato gjenden në frutat citruse, perime, arra dhe vajra bimore.
• Zinku – mbështet funksionin e retinës dhe metabolizmin e vitaminës A. Gjetet në mish, fruta deti, fara dhe arra.
• Acidet yndyrore Omega-3 – mbështesin shëndetin e retinës dhe reduktojnë rrezikun e syve të thatë. Ato gjenden në peshq yndyrorë (salmon, sardina, skumbri), fara liri dhe arra.

Mbrojtje nga faktorët e dëmshëm

Në botën e sotme, sytë tanë janë të ekspozuar ndaj shumë sfidave. Koha para ekraneve çon në lodhje të syve, një gjendje e karakterizuar nga thatësia, lodhja dhe shikimi i paqartë.

Për të reduktuar këtë efekt, ndiqni rregullin 20-20-20: çdo 20 minuta, bëni një pushim 20-sekondësh dhe shikoni diçka 20 këmbë (rreth 6 metra) larg.

Rrezatimi ultravjollcë është një faktor rreziku i provuar për zhvillimin e kataraktës. Veshja e syzeve të diellit me cilësi të lartë me mbrojtje UV, veçanërisht gjatë verës, është një masë parandaluese e rëndësishme.

Së fundi

Glaukoma dhe katarakta nuk janë një dënim me vdekje – me diagnozë të hershme, trajtim të përshtatshëm dhe parandalim të mirë, shikimi mund të ruhet. Kontrollet e rregullta të syve tek një okulist që nga mosha 40 vjeç, monitorimi i presionit të gjakut dhe i sheqerit në gjak, një dietë e balancuar dhe mbrojtja nga faktorët e dëmshëm janë pjesë të një qasjeje gjithëpërfshirëse për shëndetin e syve.

Kujdesi për sytë tuaj sot është një investim në shikimin tuaj të nesërm. Konsultohuni me një okulist për kontrollime të rregullta dhe për të zbuluar se si të integroni Neovista Next në rutinën tuaj të kujdesit për sytë.

Pyetje të Shpeshta:

• A janë glaukoma dhe katarakta trashëgimore? Të dyja kanë një komponent trashëgimor, por ai është më i fortë te glaukoma (rreziku është dukshëm më i lartë te të afërmit e shkallës së parë). Nëse keni histori familjare, bëni një ekzaminim bazë të syrit rreth moshës 40 vjeç, ose më herët, siç rekomandohet nga një okulist.
• A ndikon dieta drejtpërdrejt në zhvillimin e glaukomës? Dieta nuk e shëron apo ndalon glaukomën. Ajo është një terapi ndihmëse. Është e dobishme të hani më shumë perime jeshile me gjethe (të lidhura me një rrezik më të ulët) dhe të konsumoni kafeinë me masë (ajo mund të rrisë përkohësisht presionin e syrit). Kjo nuk zëvendëson pikat e syrit dhe kontrollimet e rregullta tek okulisti.

Burimet:

1. NEI/NIH – Glaukoma
2. NEI/NIH – Katarakt
3. AOA (Akademia Amerikane e Oftalmologjisë) – Çfarë është glaukoma
4. AAO – Çfarë është katarakta
5. AAO – Çfarë është operacioni i kataraktës
6. NICE (Mbretëria e Bashkuar)
7. NICE (Mbretëria e Bashkuar) Kirurgjia e kataraktës
8. AOA – Sindroma e shikimit me kompjuter
9. OBSH (Organizata Botërore e Shëndetësisë)
10. EyeWiki
11. Frekuenca e ekzaminimeve të syrit