Folatet dhe homocisteina: molekula të vogla me rëndësi të madhe për zemrën

Gjëja më e rëndësishme:

• Roli i homocisteinës dhe folatit në trupin tonë
• Simptomat e mungesës së folatit
• Pse burimet ushqimore nuk mjaftojnë
• Një zgjidhje praktike për problemin e mungesës

Kur flasim për shëndetin kardiovaskular, shumica e njerëzve mendojnë për kolesterolin, presionin e gjakut dhe aktivitetin fizik. Por ka dy molekula pak të njohura që luajnë një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm: folati (vitamina B9) dhe homocisteina. Këto molekula janë të lidhura ngushtë dhe ndikojnë jo vetëm në zemër dhe enët e gjakut, por edhe në funksionimin e sistemit nervor. Kuptimi i kësaj lidhjeje mund të ndryshojë qasjen tonë ndaj parandalimit të goditjes në tru, sulmit në zemër dhe rënies kognitive.

Çfarë është homocisteina dhe pse është e rëndësishme?

Homocisteina është një aminoacid që formohet në trup gjatë metabolizmit të një aminoacidi tjetër, metioninës. Mendoni për të si një ndërmjetës në një zinxhir kompleks reaksionesh biokimike të nevojshme për shumë procese qelizore. Në rrethana normale, homocisteina konvertohet përsëri në metioninë ose shpërbëhet në mënyra të tjera, duke ruajtur kështu një ekuilibër në nivelet e saj në gjak.

Problemi lind kur ky proces nuk funksionon si duhet dhe homocisteina fillon të grumbullohet. Gjendja e niveleve të larta të homocisteinës në gjak quhet hiperhomocisteinemi dhe lidhet me një sërë rreziqesh serioze për shëndetin.

Nivelet e larta të homocisteinës lidhen me:

• Rrezik i shtuar për sëmundje kardiovaskulare – Studimet tregojnë se nivelet e larta të homocisteinës rrisin rrezikun për goditje në tru, sulm në zemër dhe dëmtim të enëve të gjakut.
• Çrregullime neurologjike – Homocisteina ka një efekt neurotoksik në tru. Studime të shumta tregojnë se homocisteina e lartë lidhet me rënien kognitive, ndryshimet në substancën e bardhë dhe një rrezik të shtuar për depresion dhe sëmundjen e Alzheimerit. Këto efekte lidhen me dëmtimin e enëve të vogla të gjakut në tru, stresin oksidativ dhe neurotoksicitetin e drejtpërdrejtë të homocisteinës.
• Dëmtimi i enëve të gjakut – Homocisteina mund të dëmtojë shtresën e brendshme të enëve të gjakut përmes stresit oksidativ dhe inflamacionit, gjë që lehtëson formimin e pllakave aterosklerotike.

Cili është roli i folatit (vitamina B9)?

Folati luan një rol qendror në menaxhimin e homocisteinës. Kjo vitaminë është thelbësore për procesin e metilimit – një reaksion biokimik në të cilin homocisteina konvertohet përsëri në metioninë. Pa mjaftueshëm folat, ky proces ndërpritet dhe homocisteina fillon të grumbullohet në gjak.

Studimet konfirmojnë se një marrje e mjaftueshme e acidit folik mund të reduktojë rrezikun e goditjes në tru me rreth 10% dhe sëmundjet kardiovaskulare me rreth 4%. Kjo mund të duket modeste, por në nivel popullsie, këto përqindje nënkuptojnë mijëra jetë të shpëtuara. (1)

Përveç rolit të tij në shëndetin vaskular, folati është gjithashtu jashtëzakonisht i rëndësishëm për sistemin nervor. Ai është i përfshirë në sintezën e neurotransmetuesve kryesorë si serotonina, dopamina dhe noradrenalina, të cilët rregullojnë humorin, motivimin dhe funksionin njohës.

Folati është gjithashtu thelbësor për prodhimin e ADN-së dhe ARN-së, duke e bërë atë thelbësor për ndarjen normale të qelizave, rritjen dhe riparimin e indeve. Për më tepër, ai luan një rol në ruajtjen e mbështjellësit mjelinor të nervave – 'shtresës izoluese' mbrojtëse që mundëson transmetimin e shpejtë dhe të duhur të impulseve nervore.

Një studim te pacientët me depresion të rëndë dhe homocisteinë të lartë tregoi nivele të reduktuara ndjeshëm të folatit në serum, qelizat e kuqe të gjakut dhe lëngun cerebrospinal. Gjithashtu u përcaktua një reduktim i përqendrimeve të metaboliteve të tre neurotransmetuesve kryesorë – serotoninës, dopaminës dhe noradrenalinës.

Simptomat dhe grupet me rrezik për mungesë folati

Mungesa e acidit folik mund të mbetet e pa vënë re për një kohë të gjatë, por me pasoja serioze. Disa grupe njerëzish janë në rrezik më të madh:

• Personat me dietë të pabalancuar – Një marrje e pamjaftueshme e perimeve jeshile me gjethe, bishtajave dhe ushqimeve të pasuruara mund të çojë në mungesë.
• Gratë shtatzëna – Gjatë shtatzënisë, nevojat për folat rriten ndjeshëm për shkak të ndarjes së shpejtë qelizore në zhvillimin e fetusit. Një mungesë mund të çojë në defekte të tubit neural.
• Të moshuarit – Me kalimin e moshës, aftësia e trupit për të absorbuar dhe përdorur folatin zvogëlohet.
• Personat me polimorfizëm MTHFR – Variantet gjenetike në gjenin MTHFR janë mjaft të zakonshme – në shumë grupe popullsie, rreth 40% e njerëzve mbajnë të paktën një variant C677T. Ky gjen është përgjegjës për një enzimë që e konverton folatin në formën e tij aktive. Tek personat me polimorfizëm C677T, enzima funksionon më pak efikas, gjë që mund të prishë metabolizmin normal të folatit dhe homocisteinës.

Simptomat e mungesës së folatit shpesh zhvillohen ngadalë dhe lehtësisht mund të ngatërrohen me 'lodhje të zakonshme' ose stres. Simptomat më të zakonshme janë:

• Lodhje dhe dobësi e vazhdueshme – ndiheni të rraskapitur dhe nuk keni energji për detyrat e përditshme, madje edhe pasi të keni fjetur mjaftueshëm. Frymëmarrje e vështirësuar gjatë përpjekjes dhe rrahje të shpejta të zemrës mund të ndodhin ndonjëherë sepse gjaku transporton më pak oksigjen.
• Anemia megaloblastike – ky është një lloj anemie në të cilën qelizat e kuqe të gjakut janë të mëdha dhe të papjekura dhe nuk mund të funksionojnë si duhet. Ajo manifestohet me lëkurë të zbehtë, lodhje, marramendje, zhurmë në veshë dhe dhimbje koke.
• Probleme me përqendrimin dhe kujtesën – vështirësi në përqendrim, mendim "i mjegullt", harresë e gjërave të përditshme. Disa njerëz e përshkruajnë si ndjenjën se "truri i tyre nuk po punon me kapacitet të plotë".
• Mpirje dhe ndjesi shpimi gjilpërash në ekstremitete – ndjesi shpimi gjilpërash, si me gjilpëra, ose ndjesi djegie në duar dhe këmbë, ndjesi e ekstremiteteve të ngurta. Kjo është një shenjë që sistemi nervor po vuan nga mungesa e folatit.
• Gjendje depresive dhe irritueshmëri – humor i keq, mungesë motivimi, ndjeshmëri e shtuar dhe nervozizëm.

Si mund t'i mbajmë nivelet normale?

Burimet dietetike të folatit

Folati gjendet në mënyrë natyrale në një larmi ushqimesh. Burimet më të pasura janë perimet me gjethe jeshile (spinaqi, lakra jeshile, rukola), frutat citruse (portokalet, grejpfrutet), bishtajoret (thjerrëzat, qiqrat, fasulet), asparagu dhe avokadoja.

Megjithëse këto ushqime janë të pasura me folat, duhet marrë parasysh një fakt i rëndësishëm: vlera ushqyese e frutave dhe perimeve është ulur ndjeshëm në dekadat e fundit. Analizat e të dhënave historike nga 50–70 vitet e fundit tregojnë se përmbajtja e mineraleve dhe vitaminave në shumë fruta dhe perime është ulur me mesatarisht 40%, duke përfshirë kalciumin, hekurin dhe vitaminat B. (2)

Arsyet kryesore për këtë janë shterja e tokës për shkak të bujqësisë intensive dhe rritja e niveleve të dioksidit të karbonit në atmosferë. Kjo do të thotë se edhe nëse hamë një dietë të shëndetshme, mund të mos po marrim përfitimet ushqimore të pritshme nga ushqimi ynë.

Një kombinim me vitaminat B6 dhe B12

Për të ruajtur nivelet normale të homocisteinës, jo vetëm që është i rëndësishëm folati, por edhe vitaminat e tjera B. Vitamina B6 ndihmon trupin të 'eliminon' homocisteinën përmes njërit prej rrugëve të saj kryesore, dhe vitamina B12 punon së bashku me folatin për ta kthyer atë përsëri në metioninë. Prandaj, qasja më e mirë është të sigurohet një sasi e mjaftueshme e të tre vitaminave – folatit, B6 dhe B12.

Rëndësia e formës metil të folatit

Këtu hyn një pikë kyçe: që folati të kryejë funksionet e tij, ai duhet të konvertohet në formën e tij aktive – 5-metiltetrahidrofolat (5-MTHF). Tek njerëzit me polimorfizëm MTHFR, ky proces është i dëmtuar pjesërisht, gjë që mund të ulë efikasitetin e konvertimit të acidit folik standard në formën e tij aktive. Në raste të tilla, marrja e drejtpërdrejtë e formës së metiluar (5-MTHF) anashkalon këtë fazë dhe siguron folat aktiv që është gati të marrë pjesë në metabolizmin e homocisteinës.

Një zgjidhje praktike: marrja e mjaftueshme dhe roli i Folacide Meta

Për njerëzit që kanë vështirësi të marrin sasinë e nevojshme të folatit vetëm nga ushqimi, qoftë për shkak të një diete të pamjaftueshme apo faktorëve gjenetikë, ekzistojnë produkte të specializuara që përmbajnë formën aktive të folatit.

Folacide Meta përmban L-metilfolat – një formë folati që absorbohet direkt dhe nuk kërkon konvertim metabolik shtesë. Kjo e bën atë veçanërisht të përshtatshëm për individët me variante gjenetike të MTHFR, te të cilët acidi folik standard nuk mund të metabolizohet në mënyrë efikase. Duke siguruar direkt L-metilfolat, produkti mbështet remetilimin e homocisteinës prapa në metioninë, duke ndihmuar kështu në ruajtjen e niveleve të shëndetshme të homocisteinës në gjak.

Formula Folacide Meta mbështet:

• Mbajtja e ekuilibrit midis folatit dhe homocisteinës
• Shëndetin e sistemit kardiovaskular duke reduktuar rrezikun e dëmtimit vaskular
• Funksionimin normal të sistemit nervor
• Divizionin e duhur qelizor dhe sintezën e ADN-së

Produkt ofron vlerë ushqimore të garantuar në një kohë kur cilësia e ushqimit vazhdon të ulet, dhe ofron një formë aktive që çdo organizëm mund ta thithë, pavarësisht karakteristikave të tij gjenetike.

Fjalët e fundit

Folatet dhe homocisteina janë dy molekula me rëndësi të jashtëzakonshme për shëndetin tonë – ato janë thelbësore si për mbrojtjen e zemrës dhe enëve të gjakut, ashtu edhe për funksionimin normal të sistemit nervor. Mbajtja e niveleve të duhura të folateve dhe homocisteinës është një masë parandaluese e rëndësishme kundër sëmundjeve kardiovaskulare, goditjeve në tru dhe rënies kognitive.

Duke marrë parasysh rënien e cilësisë ushqimore dhe praninë e karakteristikave gjenetike si polimorfizmi MTHFR, është më e vështirë të merret mjaftueshëm folat aktiv vetëm nga dieta. Në raste të tilla, produktet si Folacid Meta ofrojnë një zgjidhje të besueshme për të siguruar formën e nevojshme aktive të folatit. Parandalimi fillon me ndërgjegjësimin dhe përdorimin e rregullt – mbrojeni zemrën dhe trurin tuaj duke i dhënë trupit gjithçka që i nevojitet.

Pyetje të Shpeshta

Si mund të kontrolloj nivelet e homocisteinës dhe kur duhet ta bëj?

Nivelet e homocisteinës matën me një analizë të thjeshtë gjaku, zakonisht në mëngjes, me stomak bosh. Në shumicën e laboratorëve, vlerat normale janë afërsisht midis 5 dhe 15 µmol/L, por intervalet e sakta referuese mund të ndryshojnë pak. Testi i homocisteinës diskutohet më shpesh me mjekun kur ka dyshime për mungesë të vitaminave B, sëmundje kardiovaskulare të parakohshme ose familjare, pas një goditjeje në tru ose sulmi në zemër, dhe në disa raste kur planifikohet një shtatzëni.

A ka ndonjë medikament që ndikon në nivelet e folatit dhe homocisteinës?

Po, disa ilaçe të përdorura shpesh mund të ulin nivelet e folatit ose të vitaminës B12 dhe kështu të rrisin në mënyrë të tërthortë nivelet e homocisteinës. Këto përfshijnë metotreksatin (i përdorur për artritin reumatoid dhe disa lloje kanceri), ilaçet antiepileptike si fenitoini dhe karbamazepini, dhe metforminën me përdorim afatgjatë (duke reduktuar vitaminën B12). Përdorimi i zgjatur i inhibitorëve të pompës protonike (omeprazol, pantoprazol) gjithashtu mund të reduktojë absorbimin e vitaminës B12, dhe disa diuretikë ndikojnë në nivelet e vitaminave B. Nëse merrni ilaçe të tilla për një kohë të gjatë, është e mençur të konsultoheni me mjekun tuaj për nevojën e monitorimit të niveleve të vitaminës B12 dhe folatit dhe, nëse është e nevojshme, të bëni një test të homocisteinës.

Burimet:

1. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Folate-HealthProfessional/
2. https://ods.od.nih.gov/factsheets/Folate-Consumer/
3. https://doi.org/10.1186/1475-2891-14-6
4. https://doi.org/10.1146/annurev-nutr-071715-050947
5. https://doi.org/10.3109/00498254.2013.845705
6. https://doi.org/10.1080/07315724.2004.10719409

Burimet:

1. Referencë: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27528407/
2. Referencë: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07315724.2004.10719409