Глауком и катаракта – знаци и превенција

Најважното нешто:

• Глауком и катаракта – клучни разлики
• Дијагноза и третман на двете состојби
• Практични совети за здравјето на очите и превенција

Заматено гледање, замор на очите, потешкотии при читање – многумина од нас ги прифаќаат овие симптоми како нормален дел од заморот или стареењето. Но, понекогаш овие сигнали можат да бидат рани знаци на посериозни очни состојби кои бараат внимание и брза нега.

Глаукомот и катарактите се меѓу најчестите очни заболувања, кои ги погодуваат милиони луѓе ширум светот. Двете состојби се различни по природа и се третираат различно, но и двете можат значително да влијаат на квалитетот на живот доколку не се откријат рано.

Што се глауком и катаракта?

За да се грижиме правилно за нашите очи, треба точно да разбереме со што се соочуваме. Глаукомот и катарактата се две сосема различни болести кои ги зафаќаат различните делови на окото и имаат различни механизми на развој.

Глаукомот е група на очни заболувања при кои се оштетуваат нервните клетки на оптичкиот нерв, структурата што ја пренесува визуелната информација од окото до мозокот. Во повеќето случаи, ова оштетување е поврзано со зголемен интраокуларен притисок.

Нормалните вредности на интраокуларниот притисок се движат помеѓу 10 и 21 ммHg (милиметри жива). Кога притисокот ќе надмине 21 ммHg, ризикот од развој на глауком значително се зголемува. Она што е подмолно кај оваа болест е тоа што процесот на влошување е обично безболен и останува незабележан во раните фази. Честопати, луѓето не чувствуваат ништо алармантно сè додека не изгубат значителен дел од својот вид – затоа глаукомот се нарекува и “тивок крадец на видот“.

Кај катарактите механизмот е сосема поинаков. При оваа состојба, природното околно стакло на окото, кое вообичаено е бистро како стакло, постепено станува заматено и ја губи својата проѕирност. Стаклото се наоѓа веднаш зад зеницата и е одговорно за фокусирање на светлината врз мрежницата – слојот чувствителен на светлина на задниот дел од окото. Кога леќата ќе стане непроѕирна, светлината не може нормално да помине низ неа, што доведува до постепено замаглување на видот.

Катарактата е водечка причина за слепило кај луѓето над 50 години ширум светот. Со стареењето, протеините во леќата почнуваат да се распаѓаат и да формираат непрозирни области. Овој процес е постепен и обично започнува по 60-годишна возраст, иако може да се појави и порано кај луѓе со одредени фактори на ризик.

Клучната разлика помеѓу двете болести е тоа што глаукомот ги зафаќа нервните клетки, а ова оштетување е неповратливо – еднаш кога ќе се изгуби видот, тој не може да се врати. Во случај на катаракта, сепак, оштетувањето е на леќата, која може да се замени со хируршка интервенција, со што целосно се враќа видот.

Симптоми и клучни разлики

Препознавањето на симптомите на глауком и катаракта е од суштинско значење за нивна навремена дијагноза. Иако и двете водат до заматено гледање, начинот на кој се манифестираат е различен.

Симптомите на глауком зависат од типот на болеста. Во најчестата форма, глауком со отворен агол, симптомите се развиваат многу постепено:

• Постепено губење на периферниот вид – пациентите прво ја губат способноста да гледаат јасно настрана, додека централниот вид останува недопрен. Овој процес може да трае со години без лицето да забележи.

• Малку заматено гледање – особено при слаба осветленост или на крајот од денот.

Кај акутниот затнат глауком на аголот, кој е поредок, но многу поопасен, симптомите се драматични и бараат итна лекарска помош:

• Силна болка во очите и главата
• Наеднаш заматено гледање
• Црвенило на окото
• Гадење и повраќање
• Видење халоси околу светлата

Симптомите на катаракта се развиваат постепено и полесни се за забележување:

• Прогресивно замаглување на видот – пациентите го опишуваат чувството како гледање низ валкано или измрзнато стакло. Ова замаглување е постојано и не исчезнува со одмор.
• Зголемена чувствителност на светлина – силно сончево светло или светлата на автомобилот ноќе предизвикуваат непријатност и заслепување.
• Тешкотии при гледање ноќе – возењето ноќе станува особено тешко.
• Промена во перцепцијата на бои – боите изгледаат избледено или жолтеникаво.
  Чести промени во диоптрите – ако забележите дека вашите очила повеќе не ви обезбедуваат јасен вид и често треба да ги менувате диоптрите, тоа може да биде знак за развој на катаракта.

Клучни разлики помеѓу двете состојби

Споредувајќи ги глаукомот и катарактата, гледаме значителни разлики во тоа како влијаат на видот. Кај глаукомот, заматениот вид е постепен и започнува од периферијата – лицето ја губи способноста да гледа јасно од страна, додека централниот вид во почетокот останува релативно непроменет. Кај катаракта, замаглувањето е постојано и подеднакво го зафаќа целото видно поле – сè изгледа заматено, без разлика дали гледате право или на страна.

Болката и напнатоста се исто така важни карактеристики по кои се разликуваат. Кај акутниот глауком, пациентите чувствуваат силна болка во очите, главоболки, па дури и мачнина. Меѓутоа, кај катаракта нема болка – процесот е целосно безболен, иако е непријатен поради влошувањето на видот.

Периферниот вид обично е засегнат кај глауком – ова е еден од првите и најтипичните знаци на болеста. Кај катаракта, проблемот е општо замаглување на целата визуелна слика. Ноќното гледање е нарушено кај двете болести, но на различен начин – кај глаукомот е ослабено, додека кај катарактата може да биде исклучително тешко, до тој степен што ноќното возење станува невозможно.

Дијагноза и третман на глауком и катаракта

Раната дијагноза е од суштинско значење за зачувување на видот кај двете болести. Додека катарактата може целосно да се излечи со операција, целта кај глаукомот е да се забави неговото напредување и да се спречи понатамошен губиток на видот.

Дијагноза

Прегледот кај офталмолог вклучува мерење на интраокуларниот притисок, проверка на видното поле и детален преглед на оптичкиот нерв во случај на глауком. Во случај на катаракта, се проценува степенот на заматеност на стариот сок. Современите технологии овозможуваат исклучително рано откривање на проблемите, дури и пред тие сериозно да влијаат на видот.

Третман

Третманот има за цел да го намали интраокуларниот притисок и да го забави влошувањето на оптичкиот нерв. Во раните фази, се користат капки за очи секојдневно. Ако лековите не се доволно ефикасни, се користи ласерски третман или операција за контрола на притисокот.

Катарактата не може да се лекува со медикаменти – единствениот ефикасен третман е операција. Современата операција трае околу 20-30 минути под локална анестезија, за време на која непроѕирната леќа се отстранува и се заменува со вештачка. Повеќето пациенти се враќаат дома истиот ден, а нивниот вид почнува да се подобрува веќе следниот ден.

Neovista Next како комплементарен третман

Покрај медицинските пристапи, поддршката за целокупното здравје на очите исто така игра важна улога. Neovista Next е производ што ја поддржува дневната и ноќната визија и обезбедува антиоксидантна заштита за очите – има позитивен ефект против напредувањето на хронични очни заболувања како што се дијабетична ретинопатија, катаракта, глауком и макуларна дегенерација поврзана со стареењето. Формулата не го заменува медицинскиот третман, но може да биде вреден дел од севкупната грижа за очите.

Превенција и нега на очите

Иако не можеме целосно да го спречиме развојот на глауком и катаракта, постојат многу работи што можеме да ги направиме за да го намалиме ризикот и да го забавиме напредувањето на овие болести:

Редовни прегледи и следење на системски болести

Офталмолошките организации препорачуваат основен преглед на 40-годишна возраст, дури и ако нема симптоми. Потоа се вршат редовни превентивни прегледи – почесто со напредување на возраста и при присуство на ризик-фактори (на пр. глауком во семејството, дијабетес, висок крвен притисок). (1) За лица над 60 години, прегледите обично се изведуваат на секои 1-2 години. Раното откривање е особено важно во случај на глауком, каде што навремената интервенција може да го зачува видот.

Крвниот притисок и шеќерот во крвта се директно поврзани со здравјето на очите. Хипертензијата (висок крвен притисок) може негативно да влијае на циркулацијата на крвта во оптичкиот нерв, додека неконтролираниот дијабетес е ризик-фактор и за катаракта и за глауком. Држењето на овие показатели во нормални граници е суштинска превентивна мерка.

Исхрана и хранливи материи

Урамнотежената исхрана игра важна улога во одржувањето на здравјето на очите. Одредени хранливи материи се особено вредни:

• Лутеин и зеаксантин – каротеноиди кои се таложат во мрежницата и делуваат како природни филтри, блокирајќи ја штетната сина светлина. Се наоѓаат во поголеми количини во спанаќ, зелка, брокула, пченка и јајца.
• Витамин А – неопходен за нормална функција на рожницата и ноќно гледање. Се наоѓа во моркови, сладок компир, црн дроб и јајца.
• Витамин Ц и витамин Е – антиоксиданси кои ги штитат клетките на окото од оксидативен стрес и го намалуваат ризикот од катаракта. Се наоѓаат во цитрусни овошја, зеленчук, јаткасти плодови и растителни масла.
• Цинк – ја поддржува функцијата на мрежницата и метаболизмот на витаминот А. Се наоѓа во месо, морски плодови, семиња и јаткасти плодови.
• Омега-3 масни киселини – го поддржуваат здравјето на мрежницата и го намалуваат ризикот од суви очи. Се наоѓаат во масна риба (лосос, сардини, скуша), семки од ленено семе и јаткасти плодови.

Заштита од штетни фактори

Во денешниот свет, нашите очи се изложени на многу предизвици. Времето поминато пред екран доведува до напрегање на очите, состојба карактеризирана со сувост, замор и заматено гледање.

За да го намалите овој ефект, следете го правилото 20-20-20: на секои 20 минути, направете пауза од 20 секунди и гледајте во нешто на 20 стапки (околу 6 метри) далечина.

Ултравиолетовото зрачење е докажан ризик-фактор за развој на катаракта. Носењето висококвалитетни очила за сонце со УВ-заштита, особено во текот на летото, е важна превентивна мерка.

За крај

Глаукомот и катарактата не се смртна пресуда – со навремена дијагноза, соодветен третман и добра превенција, видот може да се зачува. Редовните прегледи кај офталмолог по 40-годишна возраст, следење на крвниот притисок и шеќерот во крвта, балансирана исхрана и заштита од штетни фактори се дел од севкупниот пристап за здравјето на очите.

Грижата за вашите очи денес е инвестиција во вашиот вид утре. Консултирајте се со офталмолог за редовни прегледи и за да дознаете како да го интегрирате Neovista Next во вашата рутина за нега на очите.

Често поставувани прашања:

• Дали глаукомот и катарактата се наследни? И двете имаат наследна компонента, но таа е посилна кај глаукомот (ризикот е значително поголем кај првостепените роднини). Ако имате семејна историја, направете основен преглед на очите околу 40-годишна возраст или порано, по препорака на офталмолог.
• Дали исхраната директно влијае на развојот на глауком? Исхраната не го лекува ниту го запира глаукомот. Таа е адјувантна терапија. Полезно е да се јаде повеќе зелен лиснат зеленчук (се поврзува со помал ризик) и да се консумира кофеин умерено (може привремено да го зголеми очниот притисок). Ова не ги заменува капките за очи и редовните прегледи кај офталмолог.

Извори:

1. NEI/NIH – Глауком
2. NEI/NIH – Катаркта
3. ААО (Американска академија за офталмологија) – Што е глауком
4. ААО – Што е катаракта
5. AAO – Што е операција на катаракта
6. NICE (Обединето Кралство)
7. NICE (Обединето Кралство) Операција на катаракта
8. AOA – Синдром на компјутерски вид
9. СЗО (Светска здравствена организација)
10. EyeWiki
11. Фреквенција на очни прегледи